Дуруд бояд даррандагони саҳроро!!

Тоҷикон ва пантуркистҳо

Пеш аз ворид шудан ба матлаб, бояд ба таъкид гуфт, ки ҳар гоҳ мо дар мавриди ҷараёнҳои иртиҷоии пантуркистӣ сухан мегӯем, ҳаргиз ба миллати заҳматкашу ҳамсояву ҳамдевори узбак ҳатто ишора карданӣ нестем. Мо тоҷикҳо бо узбакон, ки шумори зиёди онҳо дар сарзаминамон ҳамватан мебошанд, кадом нотавонбинӣ ва беэҳтиромие надорем. Ба тоҷикон умуман бадбинии қавмҳои дигар хос нест ва гаҳе ҳамин озодагиву некманишии тоҷикон боис шудааст, ки ба истилоҳи Лоиқи гаронмоя, дар гузашта «ҳар чӣ дошт, дод». Аммо очуноне ба назар мерасад, бар хилофи тоҷикон, дар миёни қавми узбак, ба вижа дар Узбакистон миллатгароӣ ривоҷ пайдо карда, ки дар ин амр нақши ҷараёни пантуркистӣ хеле равшан ба чашм мехӯрад. Мо дар ин навиштор намехоҳем ба торихи пайдоиши пантуркизму пантуронизм, ё туркгароиву туронгароӣ бипардозем, зеро донишиёни доно дар ин росто маводи ҷолибе ба таълиф овардаанд. Ба аҳли мутолиа маълум аст, ки ин ҷараёнҳо гузаштаи беш аз якунимасра доранд ва дар садади сад соли ахири торихи Вароруд, барои узбаксозии тоҷикон ва нафйи қавми тоҷик ҳамчун падидаи этногенетикӣ корҳои сиёҳи зиёде анҷом дода, ҳоло низ рушоду ниҳонӣ корҳоеро роҳандозӣ мекунанд, ки ҷомеаи солим бояд аз онҳо дар ҷараён бошад. Дар ин гуфтор истилоҳҳои «пантуркизм» ва «пантуронизм» ро овардаем, ки дар миёни ин ду равияи иртиҷоӣ дар баробари ҳамсониҳо, тафовутҳо низ вуҷуд дорад. Ба таври мухтасар метавон гуфт, тафовути умдаи пантуронизм дар он аст, ки ашхоси гирифтори ин ҷараён майл доранд, дар рӯи замин (аз Балкан то Уқёнуси Ором) салтанати ягонаи Турон барпо кунанд, аммо пантуркистҳо дар баробари иддаои бузургманишӣ доштан, бештар қавму қабилаи худро ба истилоҳ суперэтнос – қавми аз ҳама боло дониста, марзу бум ва фарҳанги ақвоми дигарро моли худ медонанд ва ба таарузи сарзамини дигарон даъват мекунанд.

                            Узбаксозии тоҷикон

Лозим ба зикр аст, ки миллатгароӣ ба равиши давлатдории шӯравӣ мухолиф буд, аммо пантуркистон бо макру ҳиялу пинҳонӣ, кори худро ҳамеша ривоҷ дода комёб низ буданд. Ба ҳама маълум аст, ки онҳо ба қавли торихшиноси маъруф Раҳим Масов, ҳангоми «табартақсими марзу бум», як ҳиссаи хурди навоҳиву вилоёти Варорудро ба тоҷикон таалуқ дода, аз паи узбаксозии тоҷикони Самарқанду Бухоро ва дигар билоди тоҷикнишин шуданд. Бо мутолиаи маводи ба табъ расида огаҳӣ ҳосил шудааст, ки аз солҳои 20-уми асри XX то ҳол шумораи тоҷикони Узбакистон, ба шумули мактабҳои тоҷикӣ бар ивази афзудан, рӯ ба камшавӣ ва ҳатто нестшавӣ аст. Усулан пантуркистон дар узбаксозии шумори зиёди тоҷикон ба душвориҳову мамониатҳои сангин дучор намешуданд, зеро ба тоҷикзабонони бешуморе дучор меомаданд, ки дар садади садсолаҳо бо турку муғул омехта шуда, асолати этникиву табории худро аз даст дода буданд ва барояшон тафовуте надошт, таалуқ ба кадом қавм доранд. Ҳамчунон онҳо ба осонӣ қавмҳои бешумори туркзабонро дар ҳудуди Узбакистону Тоҷикистон ба миллати узбак мутаалиқ сохтанд. Чунончи қавмҳои қалуқ, лақай, қунғурот, қарлуқ (қарчилиқ), юз, барлос, қатаған ва монанди онҳо, ки 8% аҳолии Тоҷикистонро ташкил медиҳанд, асолатан аз миллати узбак набуда, бо сохтори забонӣ ва вижагиҳои этникӣ бештар ба қазоқҳову қирғизҳо наздиканд, ки акнун қавмҳои номбурда тайи зиндагӣ дар замони шӯравӣ, ивазшавии ду – се насл ва таблиғу тарвиҷи забону фарҳанги узбакӣ, гузаштаи лақаиву қалуқиву қарлуқии худро ба фаромушӣ супоридаанд. Набояд нодида гирифт, ки дар амри бартариҷӯии узбакӣ нақши роҳбарони ҳизбиву давлатии Ҷумҳурии Сусиёлистии Узбакистон хеле чашмрас буд. Чун Тошканд дар назари Маскав ҳамеша пойтахти Осиёи Миёна менамуд, дар интихоби роҳбарони ҳизбӣ ва бисёр масоили дигари сиёсӣ ва иҷтимоиву фарҳангии Тоҷикистон, пеш аз ҳама тавсияву пешниҳодҳои роҳбарони Узбакистон (мисли Рашидов, Нишонов) ба назар гирифта мешуд. Гумон меравад, ки Тошканд аз тариқи таъину дастгирии фиристодагони (эмиссарҳои) худ раванди ба фарҳанги узбакӣ наздик шудани вижагиҳои фарҳангии тоҷикон ва забони тоҷикиро зери назорат қарор дода буд. Пантуркистон барои роҳандозии ҳадафҳои худ даҳҳо авомилро ба кор мебурданд, ки дар назари сатҳӣ чун тадобири маъмулии татбиқсозии сиёсати ҳизби коммунистӣ менамуд.

                                 Шӯравӣ туркзабонҳоро тарғиб мекард

Аз ҷумла дар саканаи (деҳоти) туркзабонони Тоҷикистон, гӯё ба хотири ҷорӣ кардани идеалҳои интернатсионалистӣ, роҳбарони маҳаллот, аз бригадир то раиси колхозу ноҳия, ғолибан узбакони аз асолати узбакии худ огоҳ муқаррар мегардиданд, ки бар асари густариши вижагиҳои фарҳанги узбакӣ он деҳа дарвоқеъ дигар ба як филиали Ҷумҳурии Узбакистон табдил мегашт. (Радиову телевизион, рӯзномаву маҷалла, мактабу маориф, суруду театр ва ғайра) Гумон меравад тарбияи хештаншиносии узбакӣ реша дар рӯзгорони дур дорад. Туркони ба Вароруд ворид гашта, чун дида буданд, ки вижагиҳои туркиашон дар фарҳанги ниҳоят бузурги иронинажодон ба осонӣ маҳлул мешавад, тадобире ҷустанд, то асолати кавмии худро нигоҳ доранд. Онҳо нахуст шаҷараи қавмии худро аз насл ба насл интиқол медоданд. Дуввум, агар номҳои форсиро ҳам қабул кунанд, дар охири исм як пасванди туркиро, мисли «қул» илова мекарданд. Севвум, то ҳол низ мекӯшанд, ки номи қишлаву иқоматгоҳи худро бо лафзи туркӣ нигоҳ доранд. Туркҳо ғолибан дар шиносномаҳо миллати хешро тоҷик сабт карда буданд, вале дар ҳама давру замон ҳамдигарро мешинохтанду қадр мекарданд ва мартабадоронаш саъй медоштанд, то дар атрофи худ бештар аз ҳамтоянашонро гирд оваранд. Аммо тоҷикони мо то рӯзгори истиқлолияти миллӣ ва даъвати Президент Эмомалӣ Раҳмон ба хештаншиносӣ, гаҳ-гоҳе аз забони Бозор Собир, Лоиқ Шералӣ, Гулрухсор Сафӣ, Валӣ Самад ва чанде дигарон, аз солҳои 1965 шурӯъ карда, дар бораи худогоҳии миллӣ суханҳо мешуниданд. Пантуркистон истилоҳи «панэронизм»-ро барои маҳви андешаҳои миллии тоҷикӣ барсохта буданд, ки дар воқеъ чунин ҷараён вуҷуд надошт. Бо барсохтани истилоҳи номбурда, онҳо барои худ силоҳе дуруст карда буданд ва бо корбурди он бисёр аз тоҷикони худогоҳу хештаншиносро ба «миллатгароии буржуазии панэронистӣ» муртакиб сохта, ба зиндонҳову нокомиҳо кашидаанд. Аз ҷумла устод Айниро хоста буданд ба доми ҷафо бикашанд. (Агар устод Лоҳутӣ, ба масобаи намояндаи пролетариати ҷаҳонӣ дар мақомоти болоии Маскав миёнҷӣ намешуд, пантуркистон дасисаи худро алайҳи устод Айнӣ амалӣ мекарданд). Як силсила адибону донишмандон, чун Ҷалол Икромӣ, Зеҳнӣ, Пайрав таъқиб, ё зиндонӣ шуданд. Ҳоло ҳама маърифат ҳосил кардаанд, ки ашхоси аз асолати тоҷикии худ огоҳ, чун Шириншоҳ Шотемур, Нусратулло Махсум, Чинор Имомов бо дасисаи пантуркистон, ҳамчун «панэронистҳо», ба қатл расида буданд. Дар мавриди дасисаҳои дар гузашта бар сари тоҷикон ба бор овардаи пантуркистон, чуноне ишора шуд донишиён матолибе интишор кардаанд ва ҳанӯз паҳлӯҳои норавшани ин саҳифаи торики торихи тоҷикон ниёз ба пажӯҳиши густурдаеро дорад, ки итминон дорем торихшиносон ба он рӯ хоҳанд овард.                         

                          (идома дорад)

Реклама

комментария 2

  1. Dariush Rajabian
    Дуруд бояд даррандагони саҳроро!! « Торнигори Зафар Мирзоён
    mazdo.wordpress.com
    Пеш аз ворид шудан ба матлаб, бояд ба таъкид гуфт, ки ҳар гоҳ мо дар мавриди ҷараёнҳои иртиҷоии пантуркистӣ сухан мегӯем, ҳаргиз ба миллати заҳматкашу ҳамсояву ҳамдевори узбак ҳатто ишора карданӣ нестем. Мо тоҷикҳо бо узбакон, ки шумори зиёди онҳо дар сарзаминамон ҳамватан мебошанд, кадом нотавонбин…
    20 Октябрь в 20:50 · Прокомментировать ·Мне нравитсяБольше не нравится · Просмотреть отзывы (11)Скрыть комментарии (11) · Поделиться · Отметить3 пользователям это понравилось
    Aazam Golpayegani در راستای همین ادعای نه چندان بزرگ!!!! از بالکان تا اقیانوس آرام است که ترک های آذربایجان امروز خواجه نصیر طوسی را و فردا لابد حافظ و سعدی و فردوسی را از آن خود می دانند. داریوش جان برای من یک مساله مانده و
    یک چیز را نمی فهمم دولت کمونیست…ی شوروی اگر با فرایند ملت گرایی به عنوان یک اصل مخالف بود برایش چه فرقی میان ازبکان و تاجیکان وجود داشت که سعی در امحا قوم تاجیک و ازبک سازی آنها داشت. به گمانم ادعای این مقاله جایی که تنها دلیل این مطلب را مرکزیت تاشکنت در آسیای میانه می داند چندان قابل قبول نمی آید.
    Подробнее
    20 Октябрь в 21:14 · Мне нравитсяБольше не нравитсяDariush Rajabian اعظم گرامی، تاجيکان، يعنی ايرانيان آسيای ميانه، تنها قومی بودند که بيرون از مرزهای اتحاد شوروی نيز زبانشان زبان رسمی کشورهايی چون ايران و افغانستان بود. مسکو نمی توانست با اين واقعيت کنار بيايد و ترجيح می داد قومی با نام تاجيک در بطن قوم تر…کی زبان ازبک تحليل برود و زبانش که فارسی بود، تاجيکی شود و خطش نخست لاتين و سپس سيريليک شود، تا هيچ نام و نشانی از ايران و ايرانی در بوم و بر شوروی باقی نماند و بدين گونه خطر بالقوۀ ايران گرايی يا تمايل به همقومان و همزبانان برونمرزی از ميان تاجيکان برای هميشه رخت بربندد. اگر توجه داشته باشيد، اتحاد شوروی تا حد زيادی اتحاد قوم های اسلاو و ترک تبار بود و تاجيکان در اين پازل وصلۀ ناجوری بودند. بيشتر اين مسايل زاييدۀ تنهايی و انزوای تاجيک ها يا ايرانيان آسيای ميانه در اتحاد شوروی بود
    Подробнее
    20 Октябрь в 21:36 · Мне нравитсяБольше не нравится · 1 пользователь
    Kaveh Askari Rad это понравилось.Aazam Golpayegani خوب سوال من اینه که چرا برای نژاد اسلاو ترک گرایی خطری محسوب نمی شد و ایران گرایی خطر بود؟
    ترک تبارها و رشد روزافزونشون خطری برای ایده جهان وطنی روس ها نبود و تنها در این میانه ایرانی تبارها وصله ناطور بودند؟
    20 Октябрь в 21:40 · Мне нравитсяБольше не нравитсяDariush Rajabian شايد به خاطر اين که ترک تباران اندک نبودند. گذشته از پنج جمهوری ترکی زبان، مناطق خرد و بزرگ ديگری در خود فدراسيون روسيه هم ترک تبار بودند و هستند که مهم ترينشان تاتارستان است. اين ترک تباران بافت اصلی حکومت های کمونيستی اوليه در آسيای ميانه…، از جمله جمهوری بخارا را تشکيل دادند و برای اسلاوها هم نيروی قابل توجهی محسوب می شدند. يعنی ترک تبارها پيش از قوم های ديگر با دستگاه های حکومت جديد ارتباط تنگاتنگ برقرار کرده بودند. ديگر اين که ايدۀ ترک گرايی از بيرون نمی آمد، بلکه زائيدۀ خود همين قوم های شوروی بود و در واقع، از ميان آنها به ترکيه راه يافت و آن را به کعبۀ پان ترک ها تبديل کرد. سه اينکه زبان هيچ يک از اين قوم های به اصطلاح ترک تبار در بيرون از مرزهای شوروی زبان رسمی کشوری ديگر نبود و هيچ کدام به راستی به زبان ترکی صحبت نمی کردند و نمی کنند. آنها گويش های زبان واحد نيستند، بلکه هر کدام زبان خودويژه ای است متفاوت با ساير زبان های به اصطلاح ترکيک. و منطقه ای که ترک تباران شوروی اشغال کرده بودند، به مراتب بزرگ تر از ترکيه بود. از اين رو وجود يک نيروی ترک گرای کمونيست بيشتر دولت نوپای ترکيه را تهديد می کرد، نه وارونه
    Подробнее
    20 Октябрь в 21:52 · Мне нравитсяБольше не нравится · 1 пользователь
    Загрузка…Dariush Rajabian اين نکته هم جالب است که حتا خود ولاديمير لنين از طرف پدری خون ترکی مغولی (باشقيزی) داشته. البته، نمی دانم اين نکته تا کجا روی تصميمگيری های بزرگان نظام تأثير داشته و حتا بعيد می دانم که يکی از عوامل بسيار نفوذ ترک تباران در شوروی بوده، اما يک حقيقت است
    20 Октябрь в 22:13 · Мне нравитсяБольше не нравится · 1 пользователь
    Загрузка…Aazam Golpayegani بله به گمانم این نکته هم بی تاثیر نیست اما عناد روس ها را با خط فارسی شاید بشود به این مساله مرتبط کرد که از میان ایالت های شرقی اتحاد جماهیر شوروی این نژاد (تاجیکان) بیش از سایر اقوام نشانه های هویتی و تمدنی داشته اند خط زبان تاریخ چندین هزار ساله معماری شکوفا و شاید این عناد به جنگ های روس ها با خانات بخارا و همچنین جنگ های ایران و روس هم مربوط باشد
    20 Октябрь в 22:34 · Мне нравитсяБольше не нравится · 1 пользователь
    Загрузка…Dariush Rajabian ايران هراسی ميان همۀ ابرقدرت های سده های 19 و 20 و حتا 21 شايع بوده و هست. پيوسته تلاش کرده اند اين غول فرهنگی را در بند انزوا و واپس ماندگی نگه دارند. و حتا امروز هم گمان نمی رود هيچ يک از اين ابرقدرت ها خواستار ديدن حکومتی انسانی در تهران… باشد، چون جذبه های يک حکومت متمدن در تهران به احتمال قريب به يقين به تغيير نقشۀ جغرافيايی منطقه خواهد انجاميد

    اما خط فارسی تازی در اتحاد شوروی هيولای ترسناکی برای کمونيست ها بود. آنها با اين خط که نماد اسلام بود، خصومت عجيبی داشتند و هر جا نشانی از آن باقی بود، در سرزمين های زير نظرشان از بين بردند؛ صرف نظر از اين که تمدن مردمان آن ديار ايرانی بوده يا نه. ولی اين حقيقت دارد که در ميان قوم های آسيای ميانه، ايرانيان (تاجيک ها) به عنوان نخست مسلمان های منطقه و گسترندگان دين اسلام به اين آيين پايبندی بيشتری داشتند، چون ريشه های ژرفتری داشتند. از اين رو در عرض ده سال رسم الخطشان دو بار تغيير کرد و در سال های استالينی آنانی که کتاب های فارسی و عربی شان را نسوزانده بودند، اعدام شدند. آن کتاب می توانست قرآن باشد يا ديوان حافظ، ولی بايد محو می شد، تا نشانی از اين خط در قلمرو شوروی باقی نماند
    Подробнее
    20 Октябрь в 22:44 · Мне нравитсяБольше не нравится · 2 пользователя
    2 people это понравилосьAazam Golpayegani بله از همین برخوردهای دوساله قبل این کشورها با جنبش سبز و دولت ایران می شود این نکته را فهمید
    20 Октябрь в 22:56 · Мне нравитсяБольше не нравитсяОставить комментарий…

  2. ба ин мардуми узбак не балки он сиёсатмадорони чингизи ва темурланги гунахгор хастанд.?
    пас чаро ин мардуми бечораи камбагал тарафдори ин сиёсатхохони палидро мег иранд!!
    ман хеч надидаам ки дар точикистон як узбак дар мактаби точики хонда бошад ва забони точикиро бехато донад ё сухане зиште дар бораи точик нагуяд!!
    хамаи ин хо аз як бутта об мехуранд ва бо мо наметавонанд дуст ва ошно бошанд!!

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: